Một buổi sáng vỡ ra nhiều điều về nghiên cứu trong Design

Sáng ngày 14/05/2026, tại Phòng C.207, Khoa Design – Trường Đại học Công nghệ Sài Gòn đã tổ chức thành công buổi chia sẻ chuyên đề “Từ ý tưởng thiết kế đến đề tài nghiên cứu khoa học – Design Research Starter Kit 2026”.

Chương trình được thực hiện trong bối cảnh Khoa Design có 21 đề tài sinh viên đăng ký tham dự Cuộc thi Sinh viên Nghiên cứu khoa học cấp Trường năm học 2025–2026, với mục tiêu hỗ trợ giảng viên hướng dẫn và sinh viên hiểu rõ hơn cách chuyển một ý tưởng thiết kế thành một đề tài nghiên cứu có vấn đề, có phương pháp và có đóng góp cụ thể.

Với sinh viên Design, nghiên cứu khoa học đôi khi nghe có vẻ xa, khô và nhiều thủ tục. Nhưng qua buổi chia sẻ, khái niệm ấy trở nên gần hơn: bắt đầu từ chính một đồ án, một mối quan tâm thiết kế, một vấn đề trong đời sống, rồi được nhìn lại bằng câu hỏi nghiên cứu rõ ràng hơn.

Mở đầu chương trình, PGS.TS. Cung Dương Hằng – giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, nguyên Trưởng Khoa Sau Đại học HCMUFA – đã mang đến cho giảng viên và sinh viên Khoa Design những góc nhìn quan trọng về nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực thiết kế. Với bề dày nghiên cứu và kinh nghiệm hướng dẫn trong lĩnh vực Design, cô giúp người tham dự hiểu rõ hơn sự khác nhau giữa một đồ án thiết kế và một đề tài nghiên cứu.

Một trong những nội dung được sinh viên quan tâm nhiều nhất là cách đặt tên đề tài. Nhiều câu hỏi xoay quanh việc tên đề tài nên thể hiện điều gì, có cần nêu rõ đối tượng, phạm vi, phương pháp hay kết quả thiết kế hay không; làm sao để tên đề tài vừa đúng tinh thần nghiên cứu, vừa không làm mất đi chất sáng tạo của ngành Design.

Từ các câu hỏi cụ thể của sinh viên, PGS.TS. Cung Dương Hằng đã giúp làm rõ vấn đề: tên đề tài không chỉ là một dòng chữ để “cho đúng mẫu”, mà là nơi thể hiện trọng tâm nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và hướng tiếp cận của người thực hiện. Một tên đề tài tốt cần đủ rõ để người đọc hiểu sinh viên đang nghiên cứu điều gì, nhưng cũng đủ mở để phản ánh được quá trình sáng tạo và khám phá trong thiết kế.

Cô gợi ý sinh viên nên quay lại câu hỏi cốt lõi trước khi đặt tên đề tài: mình đang giải quyết vấn đề gì, vấn đề đó thuộc về người dùng, không gian, sản phẩm, hình ảnh truyền thông hay trải nghiệm? Từ đó, tên đề tài sẽ không còn là phần viết sau cùng cho có, mà trở thành cách sinh viên tự xác định hướng đi của toàn bộ nghiên cứu.

Tiếp nối chương trình, NTK – Giảng viên Ngô Thị Mộng Nghi đến từ Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh đã chia sẻ kinh nghiệm triển khai nghiên cứu khoa học sinh viên theo hướng vừa sức, đúng phương pháp và có khả năng hoàn thành. Thông qua case study “Triển lãm băng rừng ngập mặn”, cô giới thiệu một hành trình phát triển từ ý tưởng thiết kế đến đề tài nghiên cứu hoàn chỉnh; đồng thời cho thấy cách người làm thiết kế quan sát các vấn đề xã hội, môi trường, văn hóa và chuyển hóa chúng thành trải nghiệm thiết kế có cơ sở nghiên cứu.

Case study này giúp sinh viên nhận ra rằng nghiên cứu trong Design không nhất thiết phải bắt đầu từ những lý thuyết quá xa. Điểm khởi đầu có thể là một chất liệu, một bối cảnh, một cộng đồng, một câu chuyện hoặc một vấn đề mà người thiết kế thật sự quan tâm. Điều quan trọng là biết cách tổ chức lại mối quan tâm đó thành câu hỏi, phương pháp, tiến trình và kết quả có thể trình bày trước hội đồng.

Sau phần case study “Triển lãm băng rừng ngập mặn”, NTK – Giảng viên Ngô Thị Mộng Nghi tiếp tục chia sẻ thêm những kinh nghiệm rất thực tế trong quá trình hoàn thiện đề tài sinh viên nghiên cứu khoa học. Từ việc quản lý tiến độ, chuẩn bị báo cáo, trình bày trước hội đồng, cô cũng lưu ý một số lỗi thường gặp tưởng nhỏ nhưng dễ ảnh hưởng đến chất lượng hồ sơ, như cách đặt tên file, tổ chức thư mục, sắp xếp hình ảnh, lưu trữ tài liệu và kiểm soát các phiên bản chỉnh sửa. Những kinh nghiệm này giúp sinh viên hiểu rằng một đề tài nghiên cứu không chỉ cần ý tưởng tốt, mà còn cần được triển khai bằng một quy trình làm việc rõ ràng, cẩn thận và chuyên nghiệp.

Bên cạnh hai chuyên đề về tư duy và kinh nghiệm thực hiện, TS. Nguyễn Đặng Hải Đăng – chuyên viên Phòng Quản lý Khoa học & Sau Đại học STU – đã chia sẻ các yêu cầu về hồ sơ, thể lệ, mốc thời gian và những lưu ý quan trọng khi tham gia cuộc thi sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Trường. Đây là phần nội dung thiết thực, giúp sinh viên và giảng viên hướng dẫn tránh những sai sót thường gặp trong quá trình hoàn thiện và nộp hồ sơ.

Không khí phòng chuyên đề trở nên sôi nổi ở phần trao đổi. Các câu hỏi liên tục từ phía sinh viên cho thấy nhu cầu thật sự của các bạn: muốn làm nghiên cứu nhưng còn lúng túng ở cách bắt đầu, cách gọi tên vấn đề, cách viết mục tiêu và cách chứng minh giá trị của đề tài. Những trao đổi trực tiếp, cụ thể và gần gũi từ các khách mời đã giúp buổi chia sẻ không dừng lại ở phần trình bày một chiều, mà trở thành một phiên “gỡ rối” đúng lúc cho các nhóm đang triển khai đề tài.

Các giảng viên hướng dẫn của Khoa Design cũng thẳng thắn nêu lên những khó khăn trong vai trò đồng hành cùng sinh viên, nhất là khi nhiều thầy cô lần đầu hướng dẫn đề tài nghiên cứu khoa học. Từ những chia sẻ thân tình của các diễn giả, buổi trao đổi trở nên cởi mở hơn, giúp giảng viên và sinh viên cùng nhìn rõ hơn cách triển khai nghiên cứu phù hợp với đặc thù ngành Design.

Kết thúc buổi chia sẻ, điều đọng lại không chỉ là những ghi chú về phương pháp hay quy trình. Quan trọng hơn, hầu như mỗi người tham dự đều “vỡ ra” được một điều gì đó: sinh viên hiểu rõ hơn đề tài của mình cần được gọi tên và phát triển như thế nào; giảng viên có thêm cơ sở để định hướng; còn Khoa Design có thêm động lực để tiếp tục xây dựng văn hóa nghiên cứu phù hợp với đặc thù đào tạo thiết kế.

Khoa Design trân trọng cảm ơn ba diễn giả đã dành thời gian đồng hành và chia sẻ những góc nhìn thiết thực, gần gũi nhưng giàu chiều sâu học thuật. Từ kinh nghiệm nghiên cứu, hướng dẫn sinh viên đến việc nhìn nhận đặc thù của ngành Design trong môi trường đại học, các chia sẻ đã giúp giảng viên và sinh viên có thêm điểm tựa để hiểu đúng hơn về nghiên cứu khoa học trong thiết kế: không bắt đầu từ những khái niệm quá xa, mà bắt đầu từ chính vấn đề, trải nghiệm và câu hỏi được hình thành trong quá trình học tập, thực hành sáng tạo. Sự hiện diện và đóng góp của quý diễn giả là nguồn khích lệ quan trọng để Khoa Design tiếp tục xây dựng các hoạt động học thuật có chiều sâu, phù hợp với năng lực và tinh thần sáng tạo của sinh viên STU.

Với Design Research Starter Kit 2026, Khoa Design kỳ vọng hoạt động nghiên cứu khoa học sinh viên sẽ không chỉ là một cuộc thi theo mùa, mà trở thành một phần trong quá trình học tập, thực hành và trưởng thành nghề nghiệp của sinh viên thiết kế tại STU. Khi một ý tưởng bắt đầu biết đặt câu hỏi, đó cũng là lúc hành trình nghiên cứu trong Design thật sự bắt đầu.

Thực hiện bài viết: d.notes
Hình ảnh tư liệu: d.notes, Phương Giao, Hữu Huân
Biên tập: Khoa Design – STU

#STU #designSTU #NCKH #DesignResearchStarterKit2026